چیستی و اهداف تربیت

فراتر از محیط، وسیعتر از عالم و ژرفتر از رفتار بیرونی و نهان و سرشت آدمی است. گاهی اوقات والدین منظور خود را به درستی بیان نمی کنند و یا توقعی فراتر از توانایی کودک از او دارند. گاهی این باران که رحمت الهی است وقتی به گل­ها می­خورد، بوی عطر بلند می­شود؛ وقتی که به جای کثیف می­خورد، بوی کثافت بلند می­شود؛ علم هم همین­طور است که اگر در یک قلب تربیت شده علم وارد بشود، عطرش عالَم را می­گیرد.

وقتی لازم است با کودک خود برخورد کنید از روش تربیتی انتقاد، مقصریابی یا سرزنش کودک اجتناب کنید. عوامل فراوانی بر رشد اخلاقی انسان اثر دارد؛ از جمله روابط با دیگران، نوع پوشش، رژیم غذایی، قوانین جاری، نوع رفتار و برخورد دیگران، آیا همه اینها دست به کار تربیت انسان هستند؟ در روایتی از امام صادق (ع) میخوانیم: «هر کس فرزندش را ببوسد خداوند برای او کار نیکی در نامه عملش مینویسد و هر کس او را شاد کند، خداوند او را در قیامت شاد میگرداند و هر کس او را قرآن یاد بدهد والدینش فراخوانده میشوند و دو جامه ارزشمند به آنان میپوشانند که از نور آن در جامه صورتهای بهشتیان، نورانی میگردد.» (25) از دیدگاه اسلام، همراه آموزش قرآن، فراگیری سخنان ائمه معصومین (ع) نیز از اهمیت بسزائی برخوردار است؛ زیرا کلام ارزشمند آن بزرگواران، تفسیر کننده آیات قرآن کریم میباشد و قرآن و روایات اسلامی مکمل یکدیگرند و یکی بدون دیگری نمیتواند فهم و درک عمیق در انسان ایجاد کند.

در این میان تربیت دختر و پسر هر کدام نگرانی های ویژه خود را دارد. نقش پدر : اکثریت گمان می کنند که مادران بیش ترین نقش و نقش اصلی را در تربیت فرزندان بازی می کنند اما برای آموزش بعضی اصول تربیتی به ویژه تربیت فرزند پسر پدر نقش بسیار پر رنگی دارد. امام صادق(ع) فرمودند: مگر میشود امتی که بعضی افرادش لایق گواهی دادن برای چند عدد خرما در دادگاههای دنیا نیستند، لیاقت گواهی دادن بر همهی مردم در قیامت را دارا باشند.

امام خمینی(ره) نیز بر این امر تأکید می­فرماید: بدان که اول شرط مجاهده با نفس و حرکت به جانب حق­تعالى، “تفکر” است و بعضی از علمای اخلاق آن را در بَدایات، در مرتبه­ی پنجم قرار داده­اند و آن نیز در مقام خود صحیح است و تفکر در این مقام عبارت است از آن­که انسان لااقل در هر شب و روزی مقداری ـ ولو کم هم باشد ـ فکر کند در این­که آیا مولای او که او را در این دنیا آورده و تمام اسباب آسایش و راحتی را از برای او فراهم کرده و بدن سالم و قوای صحیحه ـ که هر یک دارای منافعی است که عقل هر کس را حیران می­کند ـ به او عنایت کرده و این همه بسط بساط نعمت و رحمت کرده و از طرفی هم این همه انبیا فرستاده و کتاب­ها نازل کرده و راهنمایی­ها نموده و دعوت­ها کرده، آیا وظیفه ما با این مولای مالک الملوک چیست؟

در اسلام و وحی قرآنی عنایتی به جامعیت رفتارها و خلقیات هر فرد مسلمان احساس میشود که بدون تحقق آن، طرح ایده آل شکل دهی به انسان، محقق نشده است. بنابراین والدین باید به این امر آگاهی داشته باشند که هر گونه دلسوزی نا آگاهانه که در چهره ملامت کردن و نصیحت گوئی برای تربیت جوانان ابراز گردد، نه تنها مشکلی را حل نخواهد کرد، بلکه رابطه والدین و جوان را مکدر خواهد نمود. بلکه باید از نوزادی به اندازه و با روش صحیح پسر خود را در آغوش بگیرید و ببوسید.

خوف و رجا در تربیت دینی مکمل یکدیگرند و انسان را از یأس و غرور پیراسته و به تواضع و امید آراسته می سازند. از حدود سنین ۸ به بعد شوقی در کودک پدید میآید که برای تکامل روانی خود تلاش کنند و جنبههایی از ابعاد وجودی خویش را که مخفی است آشکار سازند. با کمال تأسف جامعه ما نه کودک را به خوبی شناخته و نه به مقام والای معلم پی برده است لذا در محیطهای خانواده و مدرسه چیزی که کمتر از آن نام و رسمی وجود دارد شامل تربیت و پرورش است و مدارس به طور نوعی اگر ابتکاری داشته باشند تنها در انحصار امور آموزشی میباشد تنها ابتکار مدارس راندمان قبولی و قبول در دانشگاهها میباشد.

تربیت دارای اهداف گستردهای است، زیرا به تمامی جنبههای جسمی و روحی انسان توجه دارد و در پی آن است که استعدادهای گوناگون بشر را بارور سازد. پیامبر اکرم (ص) میفرمایند: «فرزند شایسته، دسته گلی از جانب خداوند است که میان بندگان قسمت میکند.» (۱۱) برای رسیدن به چنین موهبت عظیمی، شایسته است که والدین با آگاهی تمام با تربیت صحیح کودکان، راه را برای رسیدن به چنین مرحلهای بگشایند. 1. غفلت از گناه و کوچک شمردن آن؛ در روایات آمده است که خداوند هرگاه به بنده­ی خود عنایت فرماید، او را به یاد گناهانش می­اندازد.

یکی از اصول تربیت فرزند پسر که پدر باید به او یاد بدهد روش صحیح دفاع از خود در موقعیت های مختلف است. در برخی مکاتب تربیتی از خودآگاهی، خودشناسی و اخلاق نیز سخن به میان آمده است. پدر می تواند تجربیات خود را در این زمینه با پسرش در میان بگذارد و یک اطمینان را در او به وجود بیاورد که می تواند در این موارد با او صحبت کند و مشورت بگیرد.

هم چنین زمانی که صحبت می کند به کودک خود گوش دهید که این کار تلاش او برای برقراری ارتباط را تقویت کرده و امکانی را برای توسعه زبان می دهد. این کار باعث کاهش عزت نفس در کودک می شود و به احساس رنجش کودک منجر شود. از به زبان آوردن سخنان گرانبار یا استفاده از کلمات به عنوان سلاح خودداری کنید. با به دنیا آمدن فرزندان اولین و مهم ترین مسئله ای که عنوان می شود تربیت آن ها می باشد.

چگونه است که بهاءالله برادر خود را گاو میخواند و ادعای اصلاح تربیت جهانی را دارد؟ بدون شک تعلیم و تربیت اسلامی نظامی جامع و کامل است که تمام ابعاد وجودی انسان را مورد توجه قرار داده است. اصل اعتدال چنانکه در آغاز بحث اشاره شد، در رابطه با افراط در امر تربیت، افزونبر اینکه در تأثیر آن تردید وجود دارد، سختگیری نابجا و خارج از معمول، در امر تربیت در سنین کودکی، کودک را به سرکشی و طغیان نیز سوق میدهد؛ بنابراین، در زمینۀ برنامهریزی برای اشتغال اطفال، نخستین امری که باید در نظر داشت، رعایت اعتدال است. زیرا یک نمونه عینی در این زمینه برای پسر است.

دیدگاهتان را بنویسید