نظر علماي شيعه در مورد فلسفه

پس از ذکر جزئیات این طبقهبندی و نیز بررسی نظریات متفکرانی چون ابن مسکویه، ابن طفیل، ابن رشد و ابن سینا و بالاخره ابن خلدون، دایبر چنین نتیجه میگیرد که مهمترین ویژگی فلسفه سیاسی اسلامی عام و جهانشمول بودن آن است. از مهمترین کارهای فلسفی، یافتن ضعفها و خلأهای احتمالی فلسفهٔ صدرایی است. علاوه بر این اشکوری میگوید که ما برای تولید علوم انسانی مطلوب، دست کم به سه حوزه معرفتی یعنی تفکر فلسفی، دانش تجربی و اجتهاد دینی در رشتههای گوناگون نیازمندیم. ↑ کاشف الغطاء، این است آئین ما، ۱۳۷۰ش، ص۳۸۷.

↑ Colin McGinn, The Making of a Philosopher: My Journey through Twentieth-Century Philosophy (HarperCollins, 2002), p. تألیفات او در زمینه فلسفه، از مهمترین منابع فلسفه اسلامی است. عجیب است که اشکال عمدهٔ متجددان و طرفداران فلسفههای غربی به فلسفهٔ اسلامی این است که این فلسفه، اسلامی است؛ در حالی که فلسفه نمیتواند اسلامی باشد. از مردان و زنانی که با هم پیمان همسری میبندند، میخواهد در مسیر این پیمان الهی و آسمانی، به این مقاصد و اهداف لباس تحقق بپوشانند. با فعالیتهای اینان و تفاسیری که بر آثار شیخ اکبر بهویژه بر فصوص الحكم نگاشتند، ابن العربی به قلمرو شرقی امپراتوری اسلامی و نیز به شبهقاره هند معرفی شد.

دو دیگر، انتقال معارف اسلامی از طریق ایران و بهوسیله متفکران ایرانی است. دکتر فنایی در سال ۱۳۸۰ به ایران آمد و از آن سال تاکنون در مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) به تدریس دروس فلسفه تطبیقی، فلسفه سیاسی و عرفان میپردازد. ما با فنایی اشکوری، دانشیار و عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) درباره فلسفه اسلامی و نیازهای معاصر به گفتگو نشستهایم. لیمن مقدمهای بر این بخش نگاشته و در آن بحثی راجع به نقش فلسفه اسلامی در دیدگاههای فکریِ فلاسفه یهود ارائه داده است. در این رشته با توجه به ضرورت مطالعه متون غنی فلسفه اسلامی در کنار مباحث فلسفه غرب، دروسی همچون شواهد الربوبیه، حکمه الاشراق شهرودی و اشارات و مباحث مرتبط فلسفه غرب مورد مطالعه قرار میگیرد.

آن دسته از فلاسفه غربی که فلسفه اسلامی را ادامه طبیعی فلسفه یونان میدانند اغلب از این واقعیت غافلند که بسیاری از رسالات و آثار فلاسفه مسلمان به تفسیر قرآن و حدیث اختصاص دارد و برخی از مهمترین آثار فلاسفهای چون ابن سینا و ملاصدرا تفاسیر قرآنی و حدیث است. آثاری هم دارد که واقعا به قصد استفاده فیلسوفان نوشته شده که مهمترین آنها شفاست که واقعا اثری عظیم است. پروفسور سید حسین نصر در مقدمه خویش بر این اثر به بررسی این پیوند و بهویژه سهم عظیم فلاسفه در پربار کردن میراث عرفانی اسلام و نیز به ذکر برجستهترین نمایندگان این پیوند پرداخته است.

بسیاری از پیشگامان این مکتب، از جمله میر فتحعلی شیرازی که به امر اکبر شاه، مأمور اصلاحات علمی و آموزشی در هند شد و خدمات ذیقیمتی در این زمینه نمود، ایرانی بودند. در این مجموعه و بخش از دکتر ویلیام چیتیک دو مقاله میخوانیم که در آنها به ترسیم چهره شیخ اکبر (ابن عربی) بهعنوان یک فیلسوف پرداخته است. درنتیجه کمتر متفکری را در این قلمرو بعد از صدرالدین قونوی میتوان یافت که بهنحوی از انحا از افکار شیخ اکبر متأثر نشده باشد. اوج فلسفه اخلاق در قرون وسطی را میتوان در آراء توماس آکویناس مشاهده کرد.

در بخش هفتم کتاب، درباره بخشهای مختلف فلسفه (بهطور جداگانه در 11 فصل) سخن به میان آمده است. صحنه عمل اجتماعی هماهنگی میان این دو وجه را میسر میسازد. طبق بررسی های به عمل آمده در خصوص حجاب علاوه بر قرآن مجید، نهج البلاغه، نهج الفصاحه و گفتار ائمه معصومین (علیهم السلام) کتاب­ها و مقاله­های زیادی نوشته شده است که در قسمت منابع به تعدادی از آنها اشاره شده است.

اگر من هم جای آقای بروجردی (ره) و رئیس و سرپرست حوزه بودم از این همه فلسفه گفتن، آن هم به این زیادی و به صورت کاملاً علنی احساس مسئولیت میکردم. این کتاب برای کسانی طراحی شده است که برای نخستین بار هم به دین و هم به فلسفه بر میخورند و مداخل به گونهای با یکدیگر و با خوانشهای بین سطور پیوند خوردهاند که خوانندگان بتوانند فهم خود را از آنچه اینجا مییابند افزایش دهند. ۳- در اینجا منظورم از فلسفه ی قاره ای فلسفه ای است که پیدایی و رواج آن در کشورهای آلمان و فرانسه و در وهله ی بعدی ایتالیا و اسپانیا است و مراد از فلسفه ی تحلیلی، فلسفه ای است که در کشورهای آمریکای شمالی و انگلستان و استرالیا رایج است.

مایل هستیم روایت شما از نقدهای نیم قرن اخیر به فلسفه اسلامی، چه از جانب اصحاب مدرنیته و چه از جانب اخباریون را بشنویم؟ 4- موجب ازدیاد نسل: پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: «تزوجوا فانی مکاثر بکم الامم غدا فی القیامة »; (8) ازدواج کنید; زیرا من به زیادتی شما نسبت به امت های دیگر در قیامت مباهات می کنم. هرکس از اطاعت اوامر پیامبر سر باز زند جاهل است. به این معنی که پیام پیامبر که فلسفهای برای سعادت جامعه انسانی و اصلاح بشر است، در قالب قوانین سیاسی قادر است به حلوفصل امور و مصالح دنیوی جوامع انسانی و در قالب معنوی و مذهبی به مصالح آخرت آنان بپردازد.

تندترین نقد از این جنس از سوی پوزیتیویستها است که اساساً فلسفه سنتی را بی حاصل و بی معنا میدانند. بعد از انقلاب نیز به علت ماهیت ایدئولوژیک نظام جدید به فلسفه بهصورت تضاد میان ماتریالیسم (مادرایی) و ایدئالیسم (آرمانگرایی) نگریسته میشد و به همین دلیل اعتباری حتی کمتر از گذشته داشت. چه موجبی سبب شده که میان جنس زن و مرد حریم و حائلی به صورت پوشیدگی زن یا به صورت دیگر به وجود آید؟ این فلسفه با ارسطو موافق بود که میگفت عالم ازلی است، اینکه نوعی سلسله مراتب وجود هست که عقل در راس آن و جهان کون و فساد در پایین آن قرار دارد، و نظام اخلاقی تقریبا زاهدآمیزی را توصیه میکرد.

این استاد حوزه و دانشگاه معتقد است مهمترین اشکالی که میتوان به فلسفه اسلامی وارد کرد آن است که فیلسوفان مسلمان پس از عصر ترجمه تقریباً با دنیای بیرون از اسلام ارتباطی نداشته و از افکار و تحولات فلسفی خارج از جهان اسلام بی خبر بودهاند. مهمترین مسئله موردبحث در فلسفه اسلامی، مسئله توحید است. نمط نهم از اشارات و تنبیهات او با عنوان «در مقامات عارفان» یکی از مهمترین آثار موجود در دفاع از عرفان است. ابن سینا نیز که بیشتر بهعنوان طبیب و فیلسوف اشتهار دارد، عمیقاً به عرفان دلبستگی داشت.

اساسا تفاوت فلسفه با اموری همچون عرفان، در همین است؛ یعنی فلسفه با استدلالی کردن مطالب خود، آن ها را برای همگان قابل پذیرش می سازد؛ در حالی که عرفان به دلیل ماهیت خاص خود، برای اشخاص دیگر قابل درک نیست و باید به مقام عارف رسید تا بتوان مطالب او را درک کرد. بیشتر پاورقیها که بهصورت مسلسل ذکر شده، به ذکر مستندات مطالب مقالات اختصاص یافته است. مطالب پاورقیها بهصورت یکجا در انتهای هر مقاله آمده است. این طور که پیداست، حتی فعالیتی که بیش از هر فعالیت دیگری انسان را از همجنسانش متمایز میکند وجوهی حیوانی هم دارد؛ فکر کردن فقط حاصل جنبههای اختصاصی انسان نیست، بلکه وابسته به جنبههای مشترک او با سایر حیوانات نیز هست.

به ظاهر، غالب اینگونه سخنان، فقط سخنانی هیجان برانگیزند که به زیبایی ساخته و پرداخته شدهاند، اما به کاری نمیآیند. در بخش ششم (9 فصل)، به سنت فلسفه یهودی در عالمی که فرهنگ اسلامی در آن غلبه دارد، پرداخته شده است. با این تعریف نویسنده به بررسی نظریات فلسفی شیخ محیالدین میپردازد و نتیجه میگیرد که بنیاد تفکر فلسفی ابن العربی را باید نه در سنت فلسفی یونان، بلکه در کشف و شهود جستجو نمود. فرق آخوند ملاصدرا با شیخ اشراق این است که ایشان یک قدم پا را فراتر می گذارد و می فرماید: ما در مقام طرح مسئله نباید فقط به شهود یا عقل اکتفا کنیم.

چنانچه هر كس فقط خواهش خويش را پي گيرد؛ زن در جهت تجمل و خودنمايي و مورد پسند واقع شدن در اجتماع و جلب توجّه مردان گام بردارد؛ در دغدغه مقبوليت خويش فرو رود و نقش مادري را به فراموشي سپارد؛ و از آن سوي مرد در انديشه رسيدن به تمكينهاي نوتر و پر رونقتر به سر برد و نقش پدري را فراموش كند، بنيان خانواده بر باد ميرود. این روند نه فقط در ایران، بلکه در شبهقاره هند، دنیای عرب و امپراتوری عثمانی نیز کاملاً قابلرؤیت است. این دسته از نظریهپردازان معتقدند که چون حجاب از احکام تکلیفی و فردی است، پس یکتکلیف شخصی محض است نه یکمسئله اجتماعی، و حکومت دینی حق الزام در اینگونه اعمال و فرایض را ندارد؛ زیرا اعمال عبادی به قصد قربت وابسته است و چنین قصدی باید از روی اعتقاد قلبی صادر شود و حجاب از احکام تکلیفی غیر قابل الزام است.

دیدگاهتان را بنویسید