منطق استراتژیک جنگ ناخواسته ایران و آمریکا در خلیج فارس

بار دیگر در ۱۶ مهر ۱۳۶۵/ ۸ اکتبر ۱۹۸۶، در پی گزارش صریح کارشناسان اعزامی دبیرکل از کاربرد سلاح شیمیایی توسط عراق ، شورا قطعنامه ۵۸۸ را به اتفاق آرا صادر کرد و در آن ، دو کشور را به اجرای کامل و بی درنگ قطعنامه ۵۸۲ فراخواند. افغانستان با توجه به محدودیتهای ناشی از جنگ با شوروی تأثیر گذاری چندانی بر جنگ عراق علیه ایران نداشتند و عملاً موضع بی طرفانه ای داشتند . این مجاهدین هرچند که خود از ایران کمک دریافت میکردند و قادر به ارائة کمکهای اقتصادی و نظامی نبودند ولی به علت قرابت مذهبی با ایرانیان و با توجه به اینکه جمهوری اسلامی ایران حمله شوروی به افغانستان را به شدت محکوم کرده بود، از ایران در مقابل عراق حمایت سیاسی و معنوی میکردند. اوزلی، دستکم در خلال چند دور مذاکرات مستقیم یا غیرمستقیم با روسها، دریافته بود که شرایط مناسب و عادلانة دلخواه آنها با کف انتظارات حکومت قاجار نیز فاصلة زیادی دارد. این جنگ به لحاظ اقتصادی دستاوردهای زیادی را برای این دو کشور به همراه داشت. یادآوری میکنم اساسا به دلیل اینکه ایران تنها هویت مستقل منطقه خلیج فارس به جز بریتانیا بود و بقیه تحتالحمایه بودند، هیچ وقت تا همین امروز هم دولت بریتانیا دل خوشی از حضور مقتدر ایران در منطقه نداشته تا جایی که در فاصله قبل از پایان جنگ جهانی اول تا پایان جنگ، یعنی از ۱۹۱۰ تا ۱۹۲۰ وقتی که دولت ایران دچار مشکلات شدید مالی میشود و برای چندمین بار پیشنهاد مساعده یا وام از دولت بریتانیا میکند، برای اولین بار در سال ۱۹۱۰ بریتانیا این پیشنهاد را مطرح میکند که ایران همه جزایر ایرانی خلیج فارس را -نه آنهایی که مورد مناقشه است، حتی آبادان را- یا به بریتانیا به طور دائمی بفروشد یا به صورت اجاره درازمدت مثلا صدساله -به شیوه هنگکنگ – واگذار کند.

کابل در مواجهه با کشورهای همسایه در موضع ضعف نیست و کشورهای همسایه هم به افغانستان احتیاج دارند. اواخر 1366 ش و اوایل 1367 ش با قدرتنمایی کامل عراق در حمله به مناطق مسکونی و به اصطلاح جنگ شهرها همراه بود. جمهوری اسلامی ایران نیز از بدو حملة شوروی سابق به افغانستان خود را با مردم افغانستان همصدا و همدل کرد و حمله شوروی را به شدت محکوم نمود که این واکنش ایران، در افکار عمومی افغانستان برای حمایت از ایران در مقابل عراق مؤثر بوده است. بمباران شیمیایی سردشت توسط ارتش صدام دیکتاتورکمک های و حمایت های همه جانبه آمریکا، انگلیس، فرانسه، آلمان و با کمک های مالی برخی کشورهای عربی جنایتکار، سند رسوایی مدعیان دروغین حقوق بشر، حقوق بشرآمریکایی، حقوق بشراروپایی و سازمان های بین المللی خیانتکاراست. جنایات مدعیان حقوق بشر. به عبارت دیگر، در خصوص تأثیر مسئله افغانستان بر روابط ایران و شوروی در سالهای59 ه.ش تا 67 ه.ش باید به عوامل مختلفی نظیر ساختار دو قطبی حاکم بر نظام بینالملل، چگونگی توازن قوا در جنگ ایران و عراق، تحولات داخلی شوروی، چگونگی رابطه ابر قدرتها و البته موضعگیری قاطع ایران در محکومیت روسها در قضیه اشغال افغانستان توجه داشت.

این جنگ به مدت هشت سال یکی از حساسترین و مهمترین مناطق جهان را تحت تأثیر قرار داد. از سوی دیگر، همچنین از جهت الگو، ما با تجربه جالبی به نام کشور اسلامی روبرو هستیم، در جهان اسلام به همه کشورها، کشورهای اسلامی گفته میشود، یعنی با درنظر گرفتن و توجه به هویت که شخصی از والدین مسلمان متولد شود، اکثر مردم در این کشور مسلمان هستند، بنابراین، این کشور، کشوری اسلامی است و این تعریف با کمی ملاحظه، تعریف کشور اسلامی است، بدین معنا که حکومت اسلام را برقرار میکند. این کشور با توجه به چالش امنیتی که با هند دارد ناگزیر است برای حفظ توان رقابت با این کشور، پشتیبانی قدرتهای بزرگ را داشته باشد. جنگ عراق با ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. به این صورت که آنها حاضر نشدند در مقابل عراق موضع مخالف بگیرند و از ایران پشتیبانی نمایند، ولی آنها نیز خواست قلبیشان این بود که ایران در جنگ پیروز شود و انقلاب اسلامی ایران پایدار بماند.

نظر بغداد در مورد ماهیت انقلاب ایران و مفهوم آن برای شیعیان عراق، بر همگان روشن بود، چنان که ای. اشتیاق دولت ترامپ به آن چه مقابله با نفوذ منطقه ای ایران نامیده شده، خلیج فارس را به یکی از نقاط حساسی تبدیل می کند که بیش از گذشته استعداد برافروختن یک جنگ ناخواسته را دارد. در طی این جنگ با توجه به اینکه عراق یک کشورعرب بود و نیز با توجه به اینکه پیروزی انقلاب اسلامی ایران نظم حاکم بر منطقه را به چالش کشیده بود، اکثر کشورهای عربی و قدرتهای جهانی به حمایت از عراق پرداختند. پاکستان با توجه به هممرز بودن با ایران و روابط نزدیکی که با این کشور داشت؛ در جریان جنگ تحمیلی، سیاست پیچیدهای را در پیش گرفت. در واقع، در حالی که ایران کانالهای دیپلماتیک اندکی با کشورهای درگیر در ماجرا دارد (از جمله با مصر) و جریان یافتنِ سرمایه و فناوری به ایران برای ایجاد خط لوله گازی به سمت اروپا هم ممکن است سالها طول بکشد (تازه اگر تمایلی دو طرفه در کار باشد!)، کشورهای دیگر کارِ خودشان را کرده اند. رییس جمهوری روسیه سه روز پیش از آغاز حمله به اوکراین، هم با صدور فرمانی استقلال دو استان شرقی «لوهانسک» و «دونتسک» از اوکراین را به رسمیت شناخت.

دیدگاهتان را بنویسید