مؤلفههایی از اخلاق اجتماعی پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله) – ديگران

آيا روشها و رفتارهاي ما براي رسيدن به آنچه در قانون اساسي و ساير قوانين موضوعه آمده، كفايت ميكند؟ به همین ترتیب ، می توان برای جلوگیری از رشوه دادن یک سیاستمدار برای تصویب قانون استفاده کرد. به عنوان مثال ما وقتي صحبت از حقّ انسـان ميكنيم، در حقيقت بحث از حقوقي است كه انسانهاي ديگر بر ما دارند. پیغمبر به من گفت: من بر امتم از مومن و مشرک نمیترسم؛ زیرامؤمن را خداوند به سبب ایمانش باز میدارد و مشرک را به خاطرشرکش خوار میکند؛ ولکن بر شما از هر منافق دل دانا زبان میترسمکه آنچه را میپسندد میگوید و آنچه را ناشایسته میداند انجاممیدهد.

آيا سياستهاي كلي نظام و نيازهايي كه مقام معظم رهبري تشخيص ميدهند و بر روي آنها تاكيد دارند، را با دل و جان ساري و جاري ميكنيم؟ همه ناهنجاریهایاجتماعی برای حکومت، به ویژه نظام اسلامی، آفت است و حکومت دینیوظیفه دارد در رفع آن بکوشد. در این آیه رفع اختلاف از بین مردم و ایجاد اتحاد در کلام آنها درشکل دعوت به دین و عدم اختلاف در دین ارائه شده، پس دینضمانتکننده اجتماع صالح است. از سوی دیگر، وحدت بهمعنای عدم اختلاف نظر نیست. اختلاف از مهمترین خطراتی است که نظام دینی را تهدید میکند. در نظر امام علی(ع) حکومت دینی باید درجلوگیری یا برطرف کردن نابهنجاریهایی چون بزهکاری، رواج صلاق،اعتیاد، بیحجابی، خشونت، تکدیگری، فحشا، نفاق، اختناق، تفرقه، سستیبنیان خانواده، سختی شرایط ازدواج، پول محوری، فرار مغزها،سیاستزدگی، بطالت و تنپروری و تجسس در امور شخصی مردم بکوشد.مهمترین آفات اجتماعی نظام دینی عبارت است از: تفرقه، نفاء ،تک صدایی، فحشا، تجسس و اشاعه فحشا.

امام سجّاد (ع) ميفرمايد؛ حقوقي شما را در بر گرفته؛ يعني حقوقي كه ديگران بر گردن شما دارند و شما بايد از عهدة آنها برآييد، نميفرمايد شما بر گردن ديگران حقّي داريد كه آنها بايد در مورد شما رعايت كنند. هنگام شوخی، نباید سخنان زشت و دور از اخلاق اسلامی بر زبان انسان جاری شود؛ زیرا به تعبیر امام علی علیه السلام : «سُنَّهُ للِّئامِ قُبْحُ الْکَلامِ؛ زشت گویی، شیوه فرومایگان است».

هم چنین شوخی کردن از راه دستاویز قرار دادن کارهای باطل و ناشایست را جایز نمیدانست و میفرمود: «من شوخی میکنم؛ اما جز حق بر زبانم جاری نمیشود». حق (Right) ادعايي است كه فرد را مستحق شرايط و يا موقعيتي ميكند كه ميتواند او را در آن وضع وادار به اقدامينمايد. یکی از زمینه هایی که اخلاق همواره در آن نقش مهمی ایفا نموده، پزشکی است؛ به ویژه در مواردی که با مرگ و زندگی فرد سر و کار دارد. هدف از بعثت پیامبران ایجاد اخلاق حسنه و نیکو بود ، حضرت محمد (صلّی الله علیه و آله و سلّم) نیز به عنوان خاتم پیامبران مبعوث شد تا فضایل اخلاقی و خلقیات نیکو را تحقق بخشیده و رذایل اخلاقی را یادآور شود ، شک نیست یکی از مهمترین عوامل پیشرفت اسلام ، اخلاق نیکو و برخورد متین و ملایم آن حضرت با مردم بود .

اخلاق سازمانی که با رفتار اخلاقمدار پیوند خورده، در حین انجام عملیات، معنا پیدا میکند. پرداختن به مال و مالاندوزی، دچار شدن به فسادهای اخلاقی، مالی وفساد اداری، درگیرشدن در اختلافهای داخلی که خود یک فسادبسیار خطرناک است و نیز جاهطلبیهای غلط و نامشروع، کاخآرمانهای انقلاب اسلامی و هر حقیقت دیگری را ویران میکند. مسئولیت اجتماعی جنبه های عملی، اخلاقی، محیط کار، رفتاری، به روز کردن سیاست ها و خط مشی ها و رویه ها و راهکارهای حل مشکلات و… مديري كه اطلاعات به روز ندارد. بنابراین عمده توجهات تربیتی باید بر این موضوع قرار یابد و درست بههمین جهت است که معرّفی خدا و بیان صفات او بخش عمدهای از میراث وحیانی دین را به خود اختصاص دادهاست.

اخلاق در معنی، تشخیص درست از نادرست و خوب از بد، همیشه موضوع مورد بحث فلاسفه بوده، آنها به عنوان یکی از شاخههای فلسفه، در مورد آن سخن گفتهاند. يا در جايي ديگر از قرآن، به اين آيه ميرسيم: وَلا تَقفُ ما لَيسَ لَكَ بِهِ عِلمٌ، از آنچه به آن آگاهي و دانش نداريد، پيروي نكنيد. به نظرم آنچه یک نظام اخلاقی مجاز را دینی می کند این است که رعایت و عمل به آن امکان تجربه های دینی و معنوی را برای فاعلان آن به نحو مؤثرتری فراهم می سازد.

و منش، (character) تحقیق نظام وار اصول و روشهای تمییز صواب از خطا وخوب از بد می باشد. هنگامی که کسانی از روی جهل اقدام به ترک خیر و انجام منکر می نمایند، اگر آگاهان آنان را نهی نکنند، آنان نیز مورد لعن و نفرین الهی واقع خواهند شد. در پرتو این احادیث، به خوبی میتوان درك كرد كه اخلاق از دیدگاه اسلام چه ارزشی دارد ولی متاسفانه امروز عموم مسلمانان به جای خود، افراد متدین و كسانی كه به عبادت نوعی اهمیّت قایلاند، آنان نیز درباره اخلاق بسیار بیتفاوت به نظر میرسند، بعضی چنین میپندارند كه عمل كردن به تمام احكام فقط برای كسانی لازم است كه میخواهند خیلی به درجه كمال دست یابند اما برای نجات، نماز و روزه كافیاند، در صورتی كه این پندار اشتباه است زیرا همچنان كه نماز و روزه باعث نجات از عذاب الهی هستند.

امروزه نیز دنیای غرب از اخلاق دم میزند، اما اگر در باورها و افکار آنان دقت کنیم در مییابیم که نگاه آنها به اخلاق با نگاه توحیدی متفاوت است؛ چون محورِ اخلاق در آن دومتفاوت است. وجود بیش از صد آیه درباره اینگروه و صفاتشان میزان خطر آنها را مشخص میسازد. ولي واقعيت آن است كه در همه اين بخشها، حركت به سمت كيفيت و پاسخگويي به نيازها و انتظارات مشتري و اصلاح فرايندها و ارتقاء مستمر وضعيت كم و بيش وجود دارد كه بايد سرعت گيرد و عمق پيدا كند و تبديل به فرهنگ شود.

ارزشها (Value)، خواست و تمايل دايميبه سمت چيزهايي است كه به خودي خود، خوب هستند و در واقع پاسخي است كه ما به چراهايمان ميدهيم. 4. اهل ایمان را کم عقل میخوانند و میگویند ما مانند این سفیهان ایماننمیآوریم. منافقان به دین و نظامدینی اعتقاد ندارند و تنها بدان سبب که از توان مقابله مستقیم با مؤمنانمحرومند، از ایمان و دوستی سخن میگویند و در انتظار فرصت به سرمیبرند تا نظام دینی را تضعیف کنند.

منافقان سبب مشکلات بسیار میشوند. آیا بهتر است مشکلات اخلاقی شرکت به صورت داخلی کنترل شود؟ آیا شوخیش طعنه داره؟ مسئولیت پذیری در سطح فردی و سازمانی چه معنی و مفهومی دارد و مسئولیت پذیری در این دو حیطه، آیا تفاوت هایی هم دارند؟ در فراز معروف دیگر، مسئولیت را اعم از مسئولیتهای فردی یا اجتماعی دانسته، فرمود: «هان! با بیل و طناب، به کار و تامین معاش خانوادهام مشغولم، از اینرو دستانم زبر و خشن شده است».رسول خدا صلی الله علیه وآله با شنیدن این جمله، دستان سعد را بوسید و فرمود: «این دستی است که آتش جهنم با آن تماس پیدا نمیکند».

اخلاق حرفه ای مجموعه ای از اصول و استانداردهاست که رفتار افراد و گروه ها را تعیین می کند. «تهذیب اخلاق»، «تهذیب نفس» و «تزکیه نفس» بیان دیگرى است از علم اخلاق. در کشورهای اسلامی، بهویژه ایران تقوای دینی و پرهیز از گناه ارزش و عمل اخلاقی است. چنانچهانحرافات و فسادها و ستمها بسیار شود و در جامعه نشانی از دینداری نماند یااصل حکومت دینی به خطر افتد، سخن گفتن از وحدت نادرست است و قیامبرای حفظ دین و نظام دینی پسندیده مینماید. اگر اخلاق نیکو و اخلاق پسندیده ای داشته باشید، در میان مردم می توانید رابطه ی خوبی برقرار کنید و به صورت کلی در همه ی حوزه های زندگیتان تغییرات شگرف و فوق العاده ای به وجود خواهد آمد.

دیدگاهتان را بنویسید