فلسفه به زندگی تعلق دارد – ایرنا

داستان مشهوری از فارابی نقل است که: «چهل بار «ما بعد الطبیعه» ارسطو یا متافیزیک ارسطو را خواندم و متوجه نشدم و اغراض ما بعد الطبیعه فارابی را خواندم و متوجه شدم و در ادراک این معنا صدقه دادم و عبادت کردم.» این خود نشان میدهد که شیخ الرئیس فلسفه اسلامیدر برخی از بنیادی ترین مسائل و معانی وامدار جناب فارابی است. بنابراین معانی و معانی دیگری که عرض میکنم و یکی از مهمترین دلایل صوری نامگذاری روز جهانی فلسفه به روز بزرگداشت فارابی این است که در تقویم ملی ایران، روز ملاصدرا، روز حافظ و مولانا و شیخ اشراق و روز ابن سینا در اول شهریور و روز خواجه نصیر و روز شیخ بهایی را داریم اما روز فارابی را نداشتیم.

زیرا او نگاهی عمیق در تبیین مسائل هستی دارد و به همین نسبت وارد حوزههای فرهنگی و هنری نیز شده است. در عصر او سامان دادن نزاع میان فلسفه و دین از مسائل جدی حوزههای مهم فکری ایران بود. ما به سراغ روزی رفتیم که در جهان به نام فلسفه شناخته میشود و در تمدن اسلامی نیز فلسفه با فارابی آغاز میشود، بنابراین نسبتی بسیار وسیع و بسیط میان این نام مبارک با این واقعه جهانی وجود داشت به همین دلیل این روز به نام روز فارابی در تقویم ملی ما ایرانیان نام گذاری شد.

اینکه ارسطو را معلم اول را نامیدهاند؛ چون او به حق معلمیکرد و علوم را طبقه بندی نمود و میدانیم که شرط اول انتقال معلومات این است که قاعده و طبقه بندیِ پایه و بنیادین از لحاظ ساختار داشته باشیم تا علوم را بتوان منتقل کرد. در کشفها، ما الزاما به طبقه بندی احتیاج نداریم، ولی در ادراکات و در تعلیم و انتقال این امر، ضروری است. او پیوند دهنده میراث و اندیشههای فلسفیای است که از یونان به جهان اسلام وارد شده بود و در واقع اندیشههای غربی را در جهان اسلام به دانشهایی پر دامنه تبدیل کرد، تا جایی که او را موسس حکمت و فلسفه اسلامیدانند.

از اینرو فکر فارابی از زبان ابن سینا و از اندیشه ابن رشد وارد دنیای جدید شد و در معماری فکر و اندیشه غرب جدید و دوره رنسانس به عنوان یکی از پایههای این تحول بود. البته در دوره كارشناسی رشته فلسفه، دانشجویان شناخت مفصلی درباره تاریخ فلسفه غرب به دست میآورند؛ یعنی سیر تاریخی فلسفه را از فلسفه یونان تا زمان حاضر بررسی میكنند و تا حدودی نیز سیر تاریخی فلسفه اسلامی را مطالعه كرده و به مفاهیم و مسائل اساسی فلسفه اسلامی و پاسخ های فلسفه اسلامی به پرسش های بنیادی فلسفه میپردازند.

بزرگان ما در توصیفات دیگری که از فارابی دارند، از او به عنوان فیلسوف فرهنگ یاد میکنند. مثلا مدینه فاضله فارابی فقط میتواند دینی باشد و رئیس مدینه فاضله دوازده شرط خیلی محکم که میشمارد، یا امام است یا پیامبر است. امروز ایران اسلامی ما به برکت انقلاب اسلامی و به برکت موسس حکیم، فیلسوف، فقیه و عارف خود، امام خمینی (ره) میراث تاریخی فارابی، ابن سینا، شیخ اشراق، ابن عربی و ملاصدرا را در تکوین عقلانیت دوره جدید تفکر دینی، حاکم کرده است. سخن سرای شود چون درختک وقواق ( از: فرهنگ عمید، فرهنگ مفصّل و مصور فارسی به فارسی، تهران، خوارزمی، 1357ش، ص 1074) .

حسن بلخاری؛ رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی گفت: در مراسم امروز درباب انتخاب روز سی آبان به نام روز بزرگداشت فارابی سخن خواهم گفت والبته ذکر چند نکته دیگر درباره جناب فارابی؛ چون اصل پیشنهاد این روز و ثبت آن در تقویم ملی ما ایرانیان از سوی انجمن آثار و مفاخر بود. جریان معتزله به نوعی نخستین و تاثیرگذارترین جریان عقلگرا در حوزه اندیشهای جهان اسلام است. اين مساله كه زن استقلال اقتصادي دارد از مسلمات قطعي اسلام است. 8. مبانی برای نظام اخلاقی اسلام. روزه داری، فلسفه و حکمت فراوان دارد، بدون تردید دوایی است شفابخش که برای بیشتر مرض های روحی و اجتماعی، حفظ بهداشت و صحت بدن فواید زیادی دارد.

بنابراین قرار دادن همسر برای هر فرد موجب آرامش و امنیت خاطر است و ایجاد محبت و الفت بین زن و مرد در زندگی خانوادگی نیز از نشانه های حکمت و رحمت پروردگار است و علی الاصول محیط خانه وسیله آرامش روحی زن و مرد قرار داده شده است . معرفتشناسی، به بررسی روشهای کسب دانش، بررسی نظریههای کسب دانش در طول تاریخ و سنجش اعتبار هر کدام از طرق کسب دانش میپردازد. دومین مقطع، دوران مدرن است؛ از قرن نوزدهم به بعد با واکنشی که علیه هگل توسط کييرکگورد و نیچه ایجاد شد. با این حال، گروهی از عالمان شیعه در قرن یازدهم، با عنوان «اخباریگری» به نقد منطق و فلسفه پرداختند.

علاوه بر آن نظام فقه، حقوق اسلامی، که درباره مسائل خاص راجع به اینکه مسلمانان چگونه باید رفتار کنند و علم دستور زبان که توضیح میداد زبان عربی چگونه باید درک شود نیز وجود داشت. لاهیجی هیچیک از این دو مکتب را، به سبب ابتنای آنها بر غیر یقینیات، در تحصیل معارف یقینی مؤدی به صواب نمیداند و معتقد است علم کلامی که این دو جریان کلامی ارائه کردهاند، هیچ مناسبتی با حکمت ندارد.

در دهههای اخیر هم، بعضی از اهل فضل و پژوهش، اصرار دارند که بگویند بعد از فارابی توجه به سیاست در آرا و آثار فیلسوفان، کم و کمتر نشده است. با توجه به این دو آیه مشخص میشود که ارزش زن، پاکدامنی اوست و یکی از راههای حفظ این پاکدامنی، پوشش و حجاب است. به جز فنشعر که به تعریف «ماهیت شعر(هنر) و غایات و اجزای آن» اختصاص دارد، دو مفهوم محوری دیگر در هنرشناسی این فیلسوفان «خیال» و «زیبایی» است. ویکو طبیعت کلی انسانی و اشپنگلر و توین بی مجموعه یکسان تغییرات تمدنی را عامل روند تاریخ میدانند؛ اما چارهای جز ارزیابی فرضیات آنها بر اساس یک مشاهده تجربی نیست.

یکی از مهم ترین امتیازاتی که «فارابی» برای تاریخ اندیشه فرهنگی و دینی ما داشته و امروز هم میتوان به آن استناد کرد، حل دوگانههایی است که بعضا حل آنها دشوار بود. فیلسوفان مسلمان به خصوص فیلسوفان مشاء(فارابی،ابن،سینا،ابنرشد) با الگوقراردادن فن شعر ارسطو فن شعرهایی نوشتهاند که مهمترین آرای آنان را در باب آنچه ما امروزه هنر میخوانیم در این آثار میتوان یافت. برای ارائة تعریفی جامعتر و دقیقتر از علم اخلاق، میتوان آن را به دانشی تعریف كرد كه از انواع صفات خوب و بد و چگونگی اكتساب صفات خوب و زدودن صفات بد بحث میكند.

به نظر میرسد برخی از متفکران و فیلسوفان امروز هم در تلاش هستند آن محافظهکاری را که از آن نام بردید کنار بگذارند و از این طریق نوعی پیوند بین فلسفه و زندگی روزمره ایجاد کنند؛ مصداق آن هم ميتواند آلن دوباتن باشد که در ایران شناخته شده است. ابن سینا در جوار علم موسیقی در کتاب شفا، این رای فارابی را تقریر و تایید کرده و فارابی را تحسین کرده و او را از محققانی دانسته که به حقیقت مساله نظر میکنند نه به آرا سست و مندرس.

دیدگاهتان را بنویسید