زن در شعر واندیشه مولوی

در اينجا نخست اصل شعر، سپس به ترجمه آن به زبانِ فارسيِ امروزي خواهيم پرداخت و هرگاه خوانندگان محترم خواستار نمونه ­هاي ديگري هم از اشعار زمان ساسانيان باشند مي­ توانند به كتاب (مَتن­ هاي پهلوي) طبع بمبیي- صفحه ۱۶۰- مراجعه نمايند. هنرمندان به تبع خواسته مخاطبان، در ارضای حس زیبایی خواهی ایشان می کوشیدند و در آثار خود به آفرینش مَثَل اعلای زیبایی می پرداختند تا التذاذ هنری را برای خوانندگان خود میسر گردانند. پروین در شعر فرشتهی انس با ردّ دیدگاهی كه معتقد به نقصان زن است، زن را « ركن خـانهی هستی» و «فرشتهی عشق» میخواند كه بدون وجود او نظام عالم ناتمام خواهد بود.

روجا چهار دفتر شعر دیگر در سه سال آخر دهه هشتاد چاپ کرد که یکی از آنها در پاریس به چاپ رسید. در این مقاله، نه همه ابعاد داستانسرایی نظامی، بلکه تنها توجه خاص او به زنان،به عبارت دیگر «زن محوری» در آثارش بررسی می شود و مجموعه فضائلی که زن آرمانی در شعر وی دارد، با استناد به تمام آثار او، یعنی 30 هزار بیت مشتمل بر مخزن الاسرار،خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر، اسکندرنامه (شامل اقبالنامه و شرفنامه)، قصاید و غزلیات و … در سر لوحه ى کار و عمل همه ى انبیا «بسم اللَّه» قرار داشت.

باید توجّه داشت که سبک هندی در حقیقت به فریاد ادبیّات محتضر قرن نهم و دهم رسید . در بخش های قبلی فرهنگ و هنر نمناک به بررسی آثار این شاعر مشهور پرداختیم و در این قسمت هم مختصر اشاره ای به آنها خواهیم داشت. پس از پیشگامانِ رباعی پرداز در دوره انقلاب شاعران جوان دیگری چون حسین اسرافیلی، سلمان هراتی، نصرالله مردانی، سهیل محمودی، علیرضا قزوه و دیگران به جمع اینان پیوستند و بازار رباعی را رونق بیشتری بخشیدند. در اين راستا، بانوان شاعر، با ابزار شعر راجع به وضعيت زنان در جامعه ايران داد سخن دادند و ضمن ريشه يابي علل تنزل زن در جامعه، به بانوان معاصر خويش راه حل ها و راهکارهايي را جهت احراز هويت و منزلت اصلي خود پيشنهاد دادند.

استواری کلام، استفاده بجا از صنایع بدیعی قدیم و جدید و نیز نگاه تازه و نو به اشیاء و جهان، هویّتی را به این مجموعه بخشیده است که سالیان دراز مخالفان و موافقان دربارۀ ویژگی های آن صحبت کردند و تا امروز نیز گروه بی شماری را به دنبال خود کشیده و جایگاه با ارزشی در تاریخ ادبیّات معاصر برای سراینده خود به دست آورده است. وی معمولاً برای تزیین اطراف اشعار از نقوش گل و گیاهان استفاده می نموده و هر مصرع را به طور جداگانه در یک قاب قرار می داده است.

این توصیفها که به نظر نگارنده توصیفهای مینیاتوری است، مانند نقاشیهای مینیاتور فاقد پرسپکتیو است؛ لذا تفاوتها و فاصله های افراد را به درستی نشان نمی دهند. شاعر برای تحقق هدف مذکور، تمام زیبائیها را در عرایس شعری خود، یا در شخصیتهای داستانی اش جمع می کند و چنان ره اغراق می پوید که خواننده منتقد امروزی درمی یابد با همه تفاوتها و خلاقیتهای موجود در توصیفات مورد بحث، گویی همگی وصف یک تن است و این معشوقان چقدر شبیه یکدیگرند! از آنجا كه شعر تنها هنر يا هنر غالب قوم عرب قبل از اسلام و به يك اعتبار تنها طريقتفكر عصر جاهلى بود،ظهور وحى در صورت قرآن و كلام الهى همه شاعران را تا مدتىمرعوب خويش كرد و بسيارى از اشعار را باطل ساخت و روح بسيارى از شاعران رامتحول گردانيد.

در ادامة داستان، کنیزک جان سالم بدر برده فرصتی می یابد تا نوزاد گوساله ای را بر دوش گیرد و هر روز با طی کردن 60 پله، خود را به این کار عادت دهد و روزی هنر خود را در بدوش کشیدن گاوی پیل پیکر نزد شاه به نمایش گذارد. در شعر فارسی وارد شد که معروفان و بزرگان از این گوینده ها عبارتند از سید اشرف الدین قزوینی ،علی اکبر دهخدا ،محمد تقی ملک الشعرای بهار ،جعفر خامنه ، خانم پروین اعتصامی ، علی اسفندیاری.هم چنان که در انقلاب اسلامی که در واقع از سال 1340 شمسی شروع گردیده بود با همه خشونتی که استعمارگران و عواملشان داشتند اما تو خالی کردن جامعه از فکر اسلامی، دیگر ممکن نبود چرا که پرچمدار مبارزه، یک مرجع تقلید بود و پنجه در پنجه ی استعمار زده و مبارزه با استثمار وکاپیتولاسیون امریکا را پی می گرفت.لذا، نویسندگان و شاعرانی هم آهنگ با مردم کوچه و بازار که ندای اسلام سر می دادند دست به فعالیت زدند؛طبقه بندی و نقد آثار، مجال خود را می طلبد که کدامیک از سخن وران به تعهد و مسئولیتی که بر عهده شان بوده بی توجه مانده و ستم روا داشته است و آن جا که می توانسته فریاد بر آورد، ساکت مانده وبا سکوتش، آب به آسیاب دشمن ریخته است!

آسمان را بفرستم که بدانی همه جا یاد تو ام؟ این نیاز در کودکان به نسبت پر رنگ تر از سایر افراد است و پاسخ دادن به این نیاز آنها، هم در شکل گیری شخصیت آنها و هم در افزایش عزت نفس و اعتماد به نفسشان و مهم تر از همه در پیشرفت تحصیلی آنها تآثیر چشم گیری دارد. پس از عهد مشروطه با توجه به تحولاتي که در ممالک پيشرفته و جامعه ايراني صورت گرفته بود، زنان نيز به عرصه روابط اجتماعي وارد شدند و ارزش هاي انساني و اجتماعي خود را درک کردند و هويت خويش را با نوشته هايشان به تصوير کشيدند.

با اجباری شدن قانون كشف حجاب توسط رضا خان و شعارهای متجددانهی او در باب آزادی زنان، بحث حقوق زن و جایگاه او درجامعه، مورد توجه و علاقهی نویسندگان و شاعران شده بود. زندگی و نقد اشعار روجا چمنکار در کتابهایی چون «عاشقانهترینها» (علی باباچاهی)؛ «سیر تحول در شعر امروز» (کاظم کریمیان)؛ «شعر امروز، زن امروز» (علی باباچاهی)؛ «رها ز منت باران» (گزیده شعر و زندگی شاعران دشتستان به سعی محمد غلامی) مورد بررسی قرار گرفته. 2. نگرش منفی – برخی خصائل منفی اخلاقی و نفسانی زنان، زمینه ساز نوعی نگرش منفی بدیشان شده است که به دست جائران فرهنگی بسط یافته و بدان منجر گشته است که زن موجود درجه دوم تلقی شود و زن بودن دشنامی باشد که هنگام اهانت به مرد می توان به کار برد.

اما نظامی با این عقیده اسکندر، نوشابه را خانه نشین نمی سازد، بلکه او را شخصیتی مدیر و مدبر نشان می دهد که با سیاست و کاردانی، کشور خود را از حمله اسکندر مصون می دارد و حتی به او درسها و عبرتها می آموزد. اما اگر نباشند هیچ دانه ای کنار دیگری نمیماند ! اگر منصف باشیم، واقعا نمیتوانیم ما به ازای ذهنیای را که از فروغ ایجاد شده است،کتمان کنیم.

شاملو در ای عشق به دنبال پناهگاهی میگردد، یا آنطور كه خود میگوید معبدی (جاده آن سوی پل) یا معبدی(ققنوس در باران) و آیدا فقط برای آن هویت مییابد كه آفریننده این آرامش است. از سوی دیگر سنت ادب کلاسیک بر آن است که بر معایب عالم طبیعت چشم پوشد و در هر زمینه، حد اکمل نیکی و نیکویی را عرضه دارد. او همچنین پژوهشگر و مترجم بزرگی بود که با ترجمه متون مقدس در سال ۲۰۰۵، از سوی انجمن نویسندگان آفریقایی و آسیایی در مصر، بهعنوان برترین زن مسلمان برگزیده شد. دربارۀ پیدایش رباعی، در متون کهن، دو روایت وجود دارد که مطابق آنها، وزن رباعی را شاعران از زبان کودکی که در غزنین یا سیستان، گردوبازی میکرد و میگفت: «غلتان غلتان همیرود تا بُن گو»، برآورده و بر مبنای این مصراع موزون و شاید فیالبدیهه، 3 مصراع دیگر ساختهاند و قالب رباعی پدید آمده است (شمس قیس، 83-84). طبق روایت شمس قیس رازی این ماجرا به زمان رودکی (د ۳۲۹ ق / 941 م) برمیگردد و رودکی مخترع رباعی است (ص 83). به روایت دولتشاه سمرقندی، این ماجرا یک قرن پیش از رودکی و در زمان یعقوب لیث صفاری (د ۲۶۵ ق / 879 م) به وقوع پیوسته، و یعقوب شعرای دربار خود را مأمور تحقیق دربارۀ ظرفیتهای شعری این مصراع منفرد کرده است (ص ۳۰-۳۱).

شعر کوتاه عاشقانه در مورد روزهای برفی زمستان مناسب برای همسر یا عشق تان است که می خواهید در این روز برفی زمستانی یک متن شعر کوتاه عاشقانه با مضمون برف فصل زمستان برایش ارسال کنید. روایت داستان مثل روایت یک فیلم سینمایی است و روایت شعر مثل روایت یک فرم یا چند فرم عکس است تلگرافی و فشرده، گزینشی و مختصر به گونهای که پدیدههای فضای چهاربعدی شکل گرفته در مخیلهی شاعر را به اجرا میکشاند درست مثل تماشای صحنهای از یک تئاتر برای خواننده یا شنوندهی آن.

اما در این میان، شاعرانی بودند که شعر را با فاکتها و اِلمانهای شعری دهه هفتاد شروع کرده و آموخته بودند و با اینکه جزو شاعران دهه هشتاد محسوب میشوند رگههای شعر دهه هفتاد در شعرهایشان به چشم میخورد؛ شاعرانی مثل روجا چمنکار که نخستین مجموعه شعرش «رفته بودی برایم کمی جنوب بیاوری» در سال ۱۳۸۰ به چاپ رسید. پروین در شعر نهال آرزو مجددا از تصور عامه در باره زن و جایگاه نازلی كه به او بخشیدهاند شكایت میكند اما این پستی و بیقدری را به دلیل بیدانشی و بیهنری زنان میداند و از آنان میخواهد در كسب دانش و هنر بكوشند تا در آینده وضعیت آنان بهتر شود.

شعرهای این مجموعه الگو و مرجع بسیاری از شاعران پس از او شد و هنوز دست به دست و دهان به دهان میچرخد. ولی باز هم فضای کلی شعر از حال و هوای عاشقانه فاصله زیادی دارد و هنوز هم شاعر انگار دارد با آن «من» شاعرانه، گفتگو می کند که قرینه خودش در عالم فراواقعیت است. همانگونه که می تواند جزئی از شرکل باشد . او در پایان از برخی روحیات منفی زنانه انتقاد كرده و آن را باعث پستی و عدم پیشرفت آنها دانسته است. ناخشنودی شاعر تنها از آن روسـت كه جایگاه زن را در آن مناسبات ، آن چنان كه به واقع آرزومند است، پاس نمیدارند.

دیدگاهتان را بنویسید