جنگ عراق با ایران

در عین حال امام خمینی ، سه روز پس از آزادسازی خرمشهر، در ۶ خرداد ۱۳۶۱ در جلسه شورای عالی دفاع و سران ارتش و سپاه ، به رغم رد هرگونه توقف و آتش بس در جنگ ، با ورود نیروها به خاک عراق مخالفت کردند و این اقدام را سبب برانگیختن تعصب دولتهای عربی و حمایت صریح آنها از صدام و فضاسازی برای تبلیغات گسترده بر ضد ایران دانستند، هر چند پس از استماع دلایل نظامیان مبنی بر لزوم ادامه جنگ و ضرورت ورود به خاک عراق ، سرانجام استدلال آنها را پذیرفتند (هاشمی رفسنجانی ، ص ۲۷۳ـ۲۷۴).در مورد پیشنهاد غرامت نیز اگرچه اظهارنظرهای مختلفی مطرح شده و آمار و ارقام مختلفی (از ۲۵ تا ۱۵۰ میلیارد دلار) ارائه گردیده (درودیان ، ۱۳۸۴ش ، ص ۲۰۸؛ نیز رجوع کنید به پارسادوست ، ۱۳۷۱ ش ، ص ۴۸۸؛ همو، ۱۳۷۸ ش ، ص ۲۱)، اما تاکنون هیچ سند معتبر و مشخصی ارائه نشده است و به گفته مسئولان و تصمیم گیرندگان جنگ ، این گونه مطالب ، در حدّ شایعه و اظهارات رسانه ای بوده است نه سند رسمی (رجوع کنید به هاشمی رفسنجانی ، ص ۲۷۳؛ درودیان ، ۱۳۸۴ ش ، همانجا). عراقیها در طرح ریزی ، هدف گذاری و سازماندهی تجاوز به ایران ، اساساً به اوضاع داخلی ایران ، به ویژه استان خوزستان ، نظر داشتند و در ارزیابی توان نظامی ایران ، امکان هرگونه مقاومت مؤثر را غیرعملی می دانستند، در حالی که با رخدادها و واکنشهایی که در پی تجاوز به ایران صورت گرفت ، محاسبات عراق از اوضاع داخلی و تصور آنان از میزان مقاومت نیروهای نظامی ایران درهم ریخت و همین امر مرکز ثقل و نقطه آغاز ناکامی عراق بود.

هدف از این مرحله، بازداشتن بازوهای زمینی از رسیدن به مراکز جذب نیرو و فرودگاهها است. در برآوردی ، زیانهای جنگ برای ایران در بخش نفت ۲ر۱۰۸ میلیارد دلار، از دست رفتن تولیدات ناخالص غیرنفتی ۴ر۳۰ میلیارد دلار، هزینه های نظامی ۴ر۲۳ میلیارد دلار بوده است . امریکاییها در موارد متعددی هماهنگ با صدام و به طور مستقیم وارد جنگ علیه جمهوری اسلامی ایران شدند. نیز با برگزاری چند اجلاس در سطح سران و وزرای امورخارجه ، خواستار پایان دادن به جنگ شد تا اینکه پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ از سوی جمهوری اسلامی ایران ، ضمن استقبال از آن ، حمایت خود را از تلاشهای دبیر کل سازمان ملل متحد برای اجرای کامل قطعنامه و دستیابی به توافقی همه جانبه ، عادلانه و شرافتمندانه و پایدار اعلام نمود (رجوع کنید به سازمان ملل متحد، ۱۹۸۷، ص ۲۲۵). صادق زیباکلام (زیرچاپ )؛ عباس هدایتی خمینی ، شورای امنیت و جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران ( تا پذیرش قطعنامه ۵۹۸ از سوی ایران )، تهران ۱۳۷۴ ش ؛ حسین یکتا، «ایران و عراق : از عهدنامه الجزایر تا رویارویی »، زمانه ، سال ۱، ش ۲ (آبان ۱۳۸۱)؛ همو، «سازمان ملل متحد»، در سازمانهای بین المللی و جنگ ایران و عراق، همان ؛Anthony H. Cordesman and Abraham R. Wagner, The lessons of modern war , Boulder, Colo.

برآورد هزینه بازسازی تأسیسات اقتصادی و زیربنایی که هنوز بازسازی نشده اند نیز ذکر نشده است (رجوع کنید به همان ، ج ۲، ص ۱۳۶۷، به نقل از برآورد طبقه بندی نشده سازمان سیا در ۱۵ آوریل ۱۹۸۸).در گزارش هیئت اعزامی سازمان ملل متحد به سرپرستی عبدالرحیم ابی فرح ، معاون وقت دبیرکل ، که پس از بازدید از اماکن و تأسیسات خسارت دیده و تعیین خسارتهای جنگ ، در ۳۱ ژوئیه ۱۹۹۱ تسلیم دبیر کل گردید، از ماهیت و میزان خسارات وارده و برآوردهای دولت ایران از هزینه های بازسازی در گذشته و حال در بخشهای خانه سازی ، صنایع نفت ، حمل و نقل ، صنایع سبک و سنگین ، کشاورزی و آبرسانی ، انرژی و نیرو، ارتباطات دور و مخابرات ، آموزش و پرورش ، بهداشت و میراث فرهنگی ، اطلاعات کاملی ارائه شده است . در این میان پرسش از سبب ادامه جنگ پس از استرداد خرمشهر در مقایسه با سایر پرسش ها و مباحث ، بیشترین حجم و حساسیت را چه در زمان جنگ و چه پس از آن داشته است .بنا بر پاره ای منابع ، سران دولتهای عربی برای تشویق دولت ایران به قبول آتش بس ، اعلام آمادگی کردند مبلغی بیش از صد میلیارد دلار از طریق صندوق بازسازی اسلامی برای ترمیم خرابیهای ناشی از جنگ به ایران بپردازند (رجوع کنید به پارسادوست ، ۱۳۷۱ش ، ص ۴۸۸؛ همو، ۱۳۷۸ش ، ص ۲۱).

در گزارش هیئت اعزامی سازمان ملل متحد به سرپرستی عبدالرحیم ابیفرح، معاون وقت دبیرکل، که پس از بازدید از اماکن و تأسیسات خسارت دیده و تعیین خسارتهای جنگ، در 31 ژوئیه 1991 تسلیم دبیر کل گردید، از ماهیت و میزان خسارات وارده و برآوردهای دولت ایران از هزینههای بازسازی در گذشته و حال در بخشهای خانهسازی، صنایع نفت، حملو نقل، صنایع سبک و سنگین، کشاورزی و آبرسانی، انرژی و نیرو، ارتباطات دور و مخابرات، آموزش و پرورش، بهداشت و میراث فرهنگی، اطلاعات کاملی ارائه شده است. همه اینها درست است اما یک واقعیت کلانتر وجود دارد. پرونده قاچاق درست میکنند و این تاجر میگوید مگر اعلیحضرت نگفتند بحرین استان چهاردهم ایران است، من از یک شهر ایران به شهر دیگر مروارید آوردهام. وی پس از مذاکره با چند کشور عربی ، مبلغ ده میلیارد دلار را به عنوان غرامت تعیین کرد که از نظر دولت ایران پذیرفتنی نبود، چرا که حتی یک دهم خسارات جنگ را نیز جبران نمی کرد. بنا بر شواهد و قرائن ، صدام حسین از آمادگی لازم برای حمله به ایران برخوردار بود و با اعلام رسمی لغو یک جانبه قرارداد الجزایر، دستور هجوم سراسری ارتش عراق به ایران را در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ صادر کرد ( روزشمار جنگ ایران و عراق، کتاب ۴، ص ۱۹؛ درویشی ، ص ۱۴۷؛ در باره انگیزه های سیاسی صدام در حمله به ایران رجوع کنید به بخش اول مقاله ).در روز اول جنگ ، ارتش عراق برای تأمین اهداف نظامی خود در جبهه جنوب ، صد درصد ادوات و چهل درصد توان نظامی خود را به کار گرفت ، ولی پس از ناکامی در جبهه میانی ، توان نظامی خود را در جبهه جنوب (خوزستان ) متمرکز نمود (محسن رشید، ص ۲۰).

دیدگاهتان را بنویسید