اخلاق نیکو – ویکی فقه

یکی از اصحاب گفت: «سر بریدن گوسفند با من». با اینکه افراد زیادی برای انجام کارها حضور داشتند، رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «جمع کردن هیزم از صحرا با من». برای همین است که همه انسانها کاری را که از روی ریا باشد بد میدانند. در نقطه مقابل این گروه لذت گرایان وظیفه انسان را تحصیل لذت و گریز از رنج دانسته و افعالی را كه در این راستا صورت میگیرد دارای ارزش اخلاقی میدانند.

بعضي در پاسخ، “ما” را مصدريه گرفتهاند كه در اين صورت مفهوم آيه چنين ميشود: سوگند به آسمان و بناي آن. به صورت خلاصه، مسئولیتهای انسان در این دنیا به چند دسته تقسیم میشود. پنیو اعتقاد دارد که اخلاق حرفهای رشتهای از دانش اخلاق است که ضمن مطالعة ارتباط شغلها، به بیان مسئولیتهای اخلاقی سازمان، تشخیص و حل مسائل اخلاقی در حرفههای گوناگون میپردازد. در فراز معروف دیگر، مسئولیت را اعم از مسئولیتهای فردی یا اجتماعی دانسته، فرمود: «هان! شما راحت باشید؛ ما خود با کمال افتخار همه کارها را انجام میدهیم. این کار هم رضایت الهی را در پی خواهد داشت و موجب کمال معنوی و روحی آنها خواهد گردید و هم در موفقیت اجتماعی آنها نقش به سزایی خواهد داشت.

یکی از عواملی که باعث ماندگاری و اجرائی شدن تصمیم ها در سازمان میشود توجه به ارزشهای مادی و معنوی در تصمیمات سازمانی است و این امر مشروط به توجه مدیران سازمان به ارزشها است. چنین نظریه های غایت گروی پذیرش وسیعی یافته است وهمخوانی تنگاتنگی با آنچه که بسیاری از مردمان متدین – هر چند نامتامل – به نحوی تقلیدی، (uncritically) درباره حقیقت اخلاق می پندارند، دارد. روایت فوق، اخلاق نبی اکرم (ص)، را به قرآن تشبیه نموده است، یعنی اینکه اگر کسی به دنبال نمونهی عینی و عملی قرآن است، اخلاق آن حضرت را بررسی کند، تا دریابد که چگونه قرآن در اخلاق، بینش، منش و سیرهی آن حضرت تبلور یافته است.

در فصل سوم این مقاله به بررسی دیدگاه قرآن دربارهی افعال اخلاقی و ارزشی پرداخته شده و بیان گردیده از منظر قرآن، معیار فعل اخلاقی یک معیار جامع است که حسن ذاتی، حسن فاعلی و حسن غائی را شامل میشود و در پایان به این نتیجه میرسیم که زیر بنائی افعال اخلاقی و ارزش در اسلام «عدل» است. اخلاق سازمانی نوعی از اخلاق کاربردی یا اخلاق حرفهای است که اصول اخلاقی یا مشکلات اخلاقیای را که در یک محیط سازمانی به وجود میآیند، بررسی میکند؛ بهعلاوه، در تمام جنبههای اخلاق در سازمان اِعمال میشود و به رفتار مدیریت و کارکنان آن و همچنین سازمان، به عنوان یک کل، مربوط است.

در یک جا میفرماید: «ایها الناس لاتستوحشوا فی طریق الهدی لقلة اهله فان الناس قد اجتمعوا علی مائدة شبعها قصیر وجوعها طویل; ای مردم! که همه شما در جامعه شبان و نگاهبان یکدیگرید و همه نسبت به هم مسئولید؛ امیری که بر مردم حاکم است، شبان و مسئول مردم است. هرکس شبان خانواده خود است و درباره آنها باید پاسخگو باشد. زن مسئول و نگاهبان خانه همسر و فرزندان اوست و باید درباره آنها پاسخگو باشد». آن حضرت چنان رفتار کرده بود که در حضور ایشان نزاع و جدالی درباره یک مسئله در نمیگرفت.

در فراز دیگر فرمود: «خدا از هر کسی که چیزی را در اختیار او گذاشته، خواهد پرسید که آیا را پاس داشته یا از بین برده است؛ حتی از انسان درباره اعضای خانوادهاش نیز سؤال میکند». رسول خدا صلی الله علیه وآله طلب روزی حلال را بر هر زن و مرد مسلمان واجب میداند و میفرماید: «پیجویی روزی حلال بر هر مرد و زن مسلمان واجب است». 1 ـ برخی از فیلسوفان و دانشمندان علم اخلاق بر این باورند که فلسفه اخلاق هر سه نوع پژوهش اخلاقی (اخلاق توصیفی، اخلاق هنجاری و فرا اخلاق) را شامل می شود؛ به این دلیل که کار فلسفه اخلاق در مرحله نخست، عرضه طرح کلی نظریه هنجاری است، اما چون قبل از این که کسی بتواند از نظریه هنجاری اش رضایت کامل داشته باشد، باید به مسائل تحلیلی نیز بپردازد، که این شامل فرا اخلاق نیز می شود.

هیچ کس در دنیا شبیه هم نیست و هر شخصی باورهای خود را ذهن دارد. با بیل و طناب، به کار و تامین معاش خانوادهام مشغولم، از اینرو دستانم زبر و خشن شده است».رسول خدا صلی الله علیه وآله با شنیدن این جمله، دستان سعد را بوسید و فرمود: «این دستی است که آتش جهنم با آن تماس پیدا نمیکند». اماادمی بمحض اطلاع ازمسائل خصوصی دیگران بایستی درحفظ آن بکوشد. کسانی که تنبلی کرده، بار زندگی خود را بر دوش دیگران میاندازند، ملعون میداند: «هرکس بار زندگی خود را بر دوش دیگران اندازد، ملعون است». در ساعتی از روز تصمیم گرفتند که استراحت کرده، غذایی بخورند.

نسبت به یکدیگر فروتن بودند و به افراد بزرگتر احترام کرده، با افراد کوچکتر مهربان بودند. ساده ترین وجه این تمایز این است که گفته شود: اخلاق فردی، مسئولیت پذیری شخصی است در برابر رفتار فردی که یک انسان از خود نشان می دهد، ولی اخلاق کار(work ethics) مسئولیت پذیری یک فرد است در برابر رفتار حرفه ای و شغلی خود به عنوان صاحب یک حرفه، شغل و یا پست سازمانی. اگر انسان مشاهده کند که دین یا تعالیم دینی که به عنوان یک نعمت، در اختیار او قرار گرفته، سرکوب میشود یا احکام آن به سخره گرفته میشود یا در جامعه به آن عمل نمیشود، از باب امر به معروف و نهی از منکر و با رعایت شرایط و جزئیات آن، مسئول دفاع از آن است و اگر به تکلیف خود در برابر حفظ دین و مسائل دینی عمل نکند، در روز قیامت مؤاخذه خواهد شد و اگر به مملکت اسلام حمله شود، انسان موظف است، به جهاد و دفاع از کشور اسلامی و دین در برابر این حمله برخیزد.

آنچه در این باره از پیشوایان دین به ما رسیده، در همین محدوده است. یکی از حاضران گفت: «اگر این جوان نیروی جوانیش را در راه خدا به کار میگرفت، شایسته تمجید بود». یکی از نکتههایی که از این بیان استفاده میشود این است که اولاً آنچه در نظر پیغمبر اسلام مهم بود مسأله دین بود و مسائل دیگر اعم از مشکلات اجتماعی و اقتصادی در درجات بعدی است. ما به افراد میگیم، خوش اخلاق، وقتی که خشم یا عصبانیت شون رو کنترل میکنن؛ بنابراین، استفاده از واژه ی “خوب ” یکی از نشانه های اخلاق خوبه که برای کنترل عصبانیت لازمه.

این حوزهها به تکنولوژیهای حافظ حیات در شروع و انتهای زندگی، تکنولوژیهای تشدیدکننده حیات برای اصلاح کیفیت زندگی، تکنولوژیهای تولیدمثل، تکنولوژیهای مربوط به مهندسی ژنتیک و ژندرمانی و کاربردهای انسانی تکنولوژی بهتازگی کشفشده شبیهسازی گوسفند مربوط میشوند. جلسات پیامبر رحمت، سرشار از اخلاق پسندیده و والایی بود که رسول خدا صلی الله علیه وآله با گفتار و کردار حیاتبخش خود، در افراد به وجود آورده بود. افراد تنها با فهم از کار و فعاليت حرفهای خود، فلسفه آن و نسبتش با زندگي مردم است که به درک اخلاقی از آن نائل می آيند و در نتيجه، در مناسبات خود با طبيعت و جهان پيرامون خود، نوعی احساس درونی از تعهد به آن ارزشها پيدا می کنند.

خطاب به قاریان قرآن فرمود: «ای گروه قاریان از خدا در مورد کتاب خدا پروا کنید؛ چرا که هم من مسئولم و هم شما.از من در مورد رساندن رسالت الهی به مردم خواهند پرسید و از شما در مورد کتاب خدا و سنت من که بر دوش دارید». رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «میدانم که شما این کارها را انجام میدهید؛ اما خدا دوست نمیدارد که بندهاش را در میان یارانش، دارای موقعیت و وضعیتی متمایز ببیند». کنایه از اینکه کسی که کاری ندارد، ممکن است در اثر فشار فقر و نیازهای زندگی، دین خود را تابع دنیایش قرار دهد و آن را وسیلهای برای تأمین زندگی خود قرار دهد یا دینفروشی کند یا دینش را از دست بدهد.

دیدگاهتان را بنویسید